Ashab al-Yamin: spookgroep of Iraanse proxy?

Op 9 maart ontploft een brandbom bij een synagoge in Luik.¹ Op 13 maart staat de NIG-synagoge in Rotterdam in brand, midden in de nacht.² Een dag later gaat er een explosief af bij de joodse Cheider-school in Amsterdam-Buitenveldert.³ En afgelopen nacht, 15 op 16 maart, wordt een bom gevonden bij het Atrium-kantoorgebouw aan de Zuidas, vlak naast een vestiging van Bank of New York Mellon.⁴ Tussendoor claimt dezelfde onbekende groep ook een aanslag in Griekenland.¹ Vijf aanslagen in een week, allemaal opgeëist door een organisatie waar tot vorige week zondag geen mens van gehoord had: حركة أصحاب اليمين الإسلامية, oftewel Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyya.

Op sociale media waren de reacties voorspelbaar. Aan de ene kant: “Dit is Iran, punt.” Aan de andere kant: “False flag, wie gelooft dit nog?” Beide kampen schreeuwen het hardst en doen het minste onderzoek. De Iran-roepers wijzen naar het logo en het Israëlische rapport dat deze week verscheen.⁵ De complotdenkers zien alleen wat ze willen zien en laten het bij een screenshot met een rode cirkel. Geen van beiden stelt de vragen die gesteld moeten worden: wie zijn deze mensen eigenlijk? Waar komen ze vandaan? Klopt hun verhaal? Ik heb de afgelopen dagen geprobeerd dat uit te zoeken, en dit is wat ik gevonden heb.

Een naam zonder verleden

Laat ik beginnen met het meest opvallende feit: Ashab al-Yamin bestond niet vóór 9 maart 2026. Niet op Telegram, niet op Twitter, niet in academische literatuur, niet in rapporten van inlichtingendiensten. De AIVD noemde ze niet in het dreigingsbeeld van juni 2025.⁶ De NCTV evenmin.⁷ Europol niet.⁸ Het Israëlische ministerie van Diasporazaken had er nooit van gehoord. Demissionair minister van Justitie David van Weel zei letterlijk tegen de Kamer dat hij en zijn ministerie “niet bekend” waren met de groep.⁹

Dat is op zich al vreemd. Terreurorganisaties verschijnen zelden uit het niets. Er gaat bijna altijd een periode aan vooraf van propaganda, rekrutering, dreigementen, mislukte pogingen. Ashab al-Yamin heeft geen van dat. Ze doken op met een kant-en-klaar logo, een reeks aanslagen verspreid over drie landen, en propagandavideo’s die meteen na elke aanslag verschenen.¹⁰

De naam zelf

“Ashab al-Yamin” (أصحاب اليمين) betekent “de mensen van de rechterhand” en verwijst naar een passage in soera Al-Waqi’a (56:27-38), waar beschreven wordt hoe op de Dag des Oordeels de rechtvaardigen hun boek der daden in de rechterhand ontvangen.¹¹

Wat weten we over de aanslagen?

De aanslagen zelf zijn echt, daar is geen discussie over. De politie heeft verdachten opgepakt, forensisch bewijs verzameld, en senior politici hebben de aanslagen veroordeeld. Premier Jetten en burgemeester Halsema van Amsterdam hebben zich er publiekelijk over uitgesproken.³ Kort de feiten:

Bij de aanslag in Rotterdam pakte de politie vier tieners op, tussen de 17 en 19 jaar, allemaal uit Tilburg.¹² Ze werden aangehouden in de buurt van een andere synagoge, wat suggereert dat er mogelijk een tweede doelwit was.⁹ Bij de Cheider-school in Amsterdam legden beveiligingscamera’s twee verdachten vast die op een scooter vluchtten.³ Bij de Zuidas-aanslag verscheen er een video waarin gewaarschuwd werd om “afstand te nemen van Amerikaanse en zionistische belangen.”⁴

Opvallend: bij geen van de aanslagen vielen doden of gewonden. Alle vijf vonden ’s nachts of in de vroege ochtend plaats, toen de gebouwen leeg waren.⁹ Of dat bewust was of toeval, weten we niet.

Wat experts er van vinden

Younes Saramifar, politiek antropoloog aan de VU en gespecialiseerd in transnationale sjiitische militante groepen, gaf het meest gedetailleerde commentaar, aan de NOS.¹³ Zijn oordeel was hard: dit is “absoluut geen georganiseerde en coherente groep.” Hij wees op de amateuristische video’s (de cameravoering, de kleding, het gedrag van de gefilmde personen), en op taalfouten in de Arabische teksten die erop wijzen dat de schrijvers geen native speakers zijn.¹³ Hoe goed die inschatting klopt, daarover zo meer.

Saramifar wees ook op het logo. Dat toont een opgeheven arm met een Dragunov-sluipschuttersgeweer boven een wereldbol, wat sterk lijkt op logo’s van Kataib Hezbollah en de Iraanse Revolutionaire Garde.¹¹ Tot zover klinkt de Iran-link logisch. Maar dan: het kleurenschema is zwart-wit. En dat is, aldus Saramifar, “een no-go voor sjiitische verzetsgroepen.”¹³ Zwart-wit associeer je eerder met soennitisch jihadisme, denk aan IS. En een Dragunov in plaats van de voor Iran-proxies kenmerkende Kalasjnikov past ook niet.¹³

Joe Truzman van de Foundation for Defense of Democracies (FDD) in Washington constateerde dat de communiqués van de groep standaardkenmerken missen die je bij echte sjiitische gewapende groeperingen wel ziet: datumnotaties, afsluitende formules.¹⁴ FDD’s Long War Journal stelde ronduit dat onduidelijk is of dit een echte Iraanse organisatie is, een frontgroep, of een hoax.¹⁴

Het Israëlische rapport

Op 16 maart publiceerde het Israëlische ministerie van Diasporazaken een rapport dat Ashab al-Yamin plaatst binnen het netwerk van Iraanse proxy’s.⁵ Het rapport trekt parallellen met Harakat Ansar Allah al-Awfiya (HAAA), een Iraakse sjiitische militie die in juni 2024 door het Amerikaanse State Department als terroristische organisatie is aangemerkt.¹⁵ Volgens het rapport wordt HAAA soms ook “Ashab al-Yamin” genoemd.¹⁶

Directeur-generaal Avi Cohen-Scali sprak van “een relatief nieuw operationeel model” dat online propaganda combineert met lokale uitvoerders en regionale terreurnetwerken.⁵ Minister Amichai Chikli zei dat “de Iraanse as probeert haar activiteiten uit te breiden naar joodse steden en gemeenschappen in Europa.”¹⁷ Het rapport wijst er ook op dat de aanslagen begonnen kort na gezamenlijke Amerikaans-Israëlische luchtaanvallen op Iran eind februari, en dat rond diezelfde tijd de leider van HAAA gedood zou zijn.⁵ Wraak als motief dus.

Het is een serieus rapport, maar het is wel een Israëlisch rapport, gepubliceerd door een ministerie met een duidelijk mandaat. Nederlandse autoriteiten hebben de Iran-link niet bevestigd.⁹ De Belgische terrorisme-expert Annelies Pauwels opperde de mogelijkheid van “wegwerpagenten”: individuen die via tussenpersonen gerekruteerd en betaald worden om aanslagen te plegen, een methode die zowel Iran als Rusland eerder gebruikt heeft.¹³ Koen Aartsma van het Clingendael Instituut waarschuwde dat “een aanslag soms vals opgeëist blijkt” en dat andere scenario’s niet uitgesloten kunnen worden.¹⁸

De propagandavideo’s

Saramifar had gelijk over die taalfouten. In de video die de Zuidas-aanslag opeiste verschijnt een scherm met de tekst “التحذير الأخير” (“De laatste waarschuwing”), gericht aan “alle volkeren van de wereld, met name in de Europese Unie.” De boodschap: neem onmiddellijk afstand van Amerikaanse en zionistische belangen. Tot zover het verwachte script. Maar dan vallen twee dingen op. Ten eerste schrijven ze “الأوربي” in plaats van het standaard-Arabische “الأوروبي” voor “Europees.” Die verkorte spelling is een variant die je voornamelijk tegenkomt in Noordwest-Afrikaans Arabisch gebruik, met name Marokkaans. In het Midden-Oosten, waar de groep zogenaamd vandaan komt, schrijf je het voluit. Ten tweede, het woord “zionistisch” is gespeld als “المهيونية” in plaats van “الصهيونية.” Dat woord bestaat niet. Elke Arabischtalige persoon die ook maar enigszins politiek bewust is, kent het woord صهيونية. Het is een van de meest gebruikte termen in het hele Arabische politieke discours. Dit verkeerd spellen is zoiets als een zogenaamd Engelstalige revolutionaire beweging die “imprealism” schrijft. Het wijst op iemand die het woord hoort maar niet regelmatig leest of schrijft in het Arabisch.

In dezelfde reeks video’s verschijnt ook een “بطاقة هدف” (“doelwitkaart”) voor Bank of New York Mellon waar “adress” is gespeld met één d, wat een typisch Nederlandse fout is (het Nederlandse woord is “adres”). Een Arabische of Iraanse spreker zou die fout niet maken; het is een fout die je maakt als Nederlands je primaire taal is.

De conclusie uit het propagandamateriaal als geheel: de maker zit vrijwel zeker in Nederland, heeft Nederlands als dominante taal, beschikt over gebrekkig Arabisch met kenmerken van Marokkaans-Nederlands diaspora-Arabisch (de verkorte أوربي-spelling, het inconsistente hamza-gebruik) en spreekt matig Engels. Dit past bij het profiel van de opgepakte verdachten, tieners uit Tilburg, een stad met een van de grotere Marokkaans-Nederlandse gemeenschappen in Nederland, en niet bij een IRGC-aangestuurde propaganda-eenheid.

De muziek

Dan de soundtrack. In de video’s worden twee muziekstukken gebruikt. Het eerste is “Preparation for War” van Majid Entezami, het derde deel uit The Epic of Khorramshahr, uitgevoerd door het Tehran Symphonic Orchestra. Het stuk herdenkt de herovering van Khorramshahr op Irak in 1982, het heiligste militaire moment van de Islamitische Republiek. Iedereen in Iran kent het. Het album is geproduceerd door de Stichting voor het Behoud en de Publicatie van de Waarden van de Heilige Verdediging, een orgaan onder de Generale Staf van de Iraanse strijdkrachten. Iraanse staatstelevisie zond het herhaaldelijk uit tijdens de oorlog met Israël begin 2026. Dit is muziek uit het hart van het Iraanse staatsapparaat, niet iets dat je toevallig tegenkomt.

Het tweede stuk is nog directer. “موسيقى أولي البأس” is uitgebracht onder het label “الإعلام الحربي,” en dat is geen platenlabel: dat is de militaire media-afdeling van Hezbollah. Het nummer is de officiële soundtrack van wat Hezbollah “Ma’rakat Uli al-Ba’s” noemde, hun 72 dagen durende oorlog tegen Israël van september tot november 2024, na de dood van Hassan Nasrallah. Je vindt dit niet op Spotify. Je vindt het op Hezbollah’s Telegram-kanalen en in het media-ecosysteem rond Al-Manar. En hier zit weer diezelfde tegenstrijdigheid die door deze hele zaak loopt. De muziekkeuze verraadt iemand met toegang tot het Iraans-sjiitische media-ecosysteem. De Arabische teksten verraden iemand die “zionisme” niet kan spellen. Het adresblok verraadt iemand die in het Nederlands denkt. Die drie profielen passen niet bij dezelfde persoon.

Wat dat suggereert: het merkpakket (logo, muziek, naam, distributiekanalen) is waarschijnlijk aangeleverd door iemand die verbonden is met de sjiitische as, terwijl de daadwerkelijke video’s en tekstoverlays lokaal zijn gemaakt door mensen met veel minder kennis van zaken. Iemand leverde het sjabloon. Iemand anders vulde het slecht in.

Wat we niet weten

Er is heel veel dat we niet weten; we weten niet wie de aanslagen gefinancierd heeft. We weten niet of de verdachten uit Tilburg contact hadden met buitenlandse opdrachtgevers. We weten niet of de propagandavideo’s in Nederland gemaakt zijn of elders. We weten niet of de aanslag in Griekenland echt door dezelfde groep gepleegd is of dat iemand meeliftte op de naam. We weten niet of er meer aanslagen gepland zijn.