Een vreemdeling op aarde

Er zijn van die schrijvers waarvan je één boek leest en dan weet: ik ga van deze auteur alles lezen; ieder boek, ieder artikel en iedere letter die ooit gedrukt is. Voor mij was Boeli van Leeuwen zo’n schrijver. Een paar jaar geleden las ik voor het eerst een roman van hem en vervolgens heb ik op boekenmarkten en op internet alles wat er beschikbaar was aangeschaft. Helaas ben ik bijzonder weinig mensen tegengekomen die zijn werk kennen, wat niet alleen iets zegt over de literaire kringen waarin ik mij heden ten dage begeef, maar toch ook over de populariteit van deze bijzonder begaafde schrijver. Robert Vernooy, die zijn eerste boeken uitgaf bij dezelfde uitgeverij, bleek een uitzondering.

Het werk van de Curaçaose schrijver Van Leeuwen kan als volgt worden ingedeeld: in de jaren zestig schrijft hij drie romans die qua thematiek overeenstemmen en die op dat moment door Nederlandse letterkundigen, verbaasd als ze zijn over de christelijke symboliek en uitheemse elementen, maar moeilijk kunnen worden geplaatst; De rots der struikeling (1959), Een vreemdeling op aarde (1962) en De eerste Adam (1966). Dan volgt een periode van stilte waarna hij terugkeert met twee romans, Schilden van Leem (1985) en Het teken van Jona (1988); hoogtepunten in zijn oeuvre vanwege de kleurrijke stijl in combinatie met eigenzinnige vertelvormen. Met deze titels plaatst hij zich op gelijke hoogte met de bekende Latijns-Amerikaanse auteurs van het magisch realisme.

Steun

Reactionair

Help ons onafhankelijk te blijven. Doneer en steun de publicatie van vrij en onafhankelijk gedachtegoed.

Wie zich waagt aan een boek van Van Leeuwen - en ik zet mij er bijzonder voor in om meer mensen daartoe over te halen - mag een aantal dingen verwachten. Hoe chaotisch en fantasierijk zijn verhalen ook zijn, ze raken altijd aan Bijbelse thema’s die meestal expliciet worden aangeduid. Hij schuwt het banale niet en schrijft onverholen over criminaliteit, prostitutie en bestuurlijke corruptie. Columns die hij schreef voor de Curaçaosche Courant werden uitgebracht in een bundel met de veelzeggende titel Geniale anarchie. Als iemand die het grootste deel van zijn leven doorbracht in het Caraïbisch gebied, hanteert Van Leeuwen een opmerkelijk Nederlands. Hij gebruikt veel vergelijkingen en geeft exotische beschrijvingen van karakters; soms lijkt het hilarisch, soms lijkt het waanzinnig. Maar wat meteen opvalt is het gebruik van woorden en zinsneden uit andere talen, die af en toe in noten worden toegelicht. Kreten en termen uit het Engels, Papiaments en Spaans vliegen je om de oren. Las cosas son como son, hasta que dejan de serlo. (De dingen zijn zoals ze zijn, totdat ze het niet meer zijn).

Van Leeuwen genoot zijn opleiding in Nederland, zoals zoveel Antillianen. In zijn romans komen veel personen voor met een gemixte achtergrond, personen die zich noch op het eiland Curaçao noch op het continent echt thuis voelen; ze groeien op in families die sommige historische scheidslijnen hebben gerespecteerd en sommige hebben overschreden. Deze personages vallen buiten de boot en knopen relaties aan die maar moeilijk standhouden. Dit is duidelijk het geval bij Kai, de hoofdpersoon uit Een vreemdeling op aarde, het laatste boek dat ik heb gelezen. Toch wordt het nergens in vervelende mate introspectief, er is niets hermetisch aan de vertellingen van Van Leeuwen. Dit komt doordat hij schrijft over grote filosofische (en theologische) vraagstukken en omdat hij er niet voor schuwt zijn overdenkingen te laten raken aan de meest elementaire menselijke ervaringen. Als ambtenaar en later als pro-Deoadvocaat in de probleemwijk Scharloo, had hij voldoende inspiratie om uit te putten.

De Reactionair

Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van de nieuwste artikelen door u in te schrijven op onze nieuwsbrief!

Wij sturen u een e-mail ter verificatie, zie uw inbox.

›

Ondanks dat de zelfkant van de maatschappij nabij was, bleef Van Leeuwen een aristocraat en intellectueel, gestrand op een eiland, verscholen onder zijn strohoed. Als schrijver verloochent hij zijn afkomst niet, doet hij weinig concessies. In zijn boeken citeert hij evenzeer in het Duits en Frans. Hij verhoudt zich tot de grote literatoren die hij kent; niet alleen Gabriel García Márquez, maar ook Dostojevski, Tolstoj, Kierkegaard, Pascal, de Griekse tragedieschrijvers. Hoofdstukken worden ingeleid met citaten van Mishima en Wittgenstein. De geschiedenis van Europese mogendheden komt uitvoerig aan bod. Hij geeft, soms op de meest onvoorspelbare momenten, een interessante kijk op de kunst van Rembrandt, Van Gogh, Picasso. No supo desligarse de la raiz clásica. (Hij wist zich niet te ontdoen van de klassieke traditie.)

Het eerste boek dat ik van Van Leeuwen las was Het teken van Jona. Algemeen wordt dit als zijn beste werk beschouwd en dat kan ik beamen. Toch beschouw ik De eerste Adam als meest genegeerde parel van de Nederlandse literatuur, een geweldig boek voor de leeslijst. Iemand die zich heeft ingezet om het werk van Van Leeuwen onder de aandacht te brengen is Tommy Wierenga. Op dit moment draait een verfilming van zijn roman Joe Speedboot in de bioscoop. Wat zou het mooi zijn als ooit een boek van Boeli van Leeuwen dezelfde eer te beurt zou vallen.