Exit Dick Schoof

Op 23 februari 2026 krijgt Nederland een nieuw kabinet, een minderheidskabinet wel te verstaan, bestaande uit de keurige, al te keurige partijen D66, VVD en CDA. Met het ambitieus-klinkende regeerakkoord “Aan de slag, bouwen aan een beter Nederland” wil de nieuwe coalitie een positieve boodschap verkondigen. “Het kan wel!”, is nu al de geliefkoosde slagzin van onze aanstaande premier, Rob Jetten. Wat er precies wel kan wat eerst niet kon, is voor mij echter niet helemaal duidelijk. Waren D66, VVD en CDA niet de partijen die dit land de afgelopen 50 jaar hebben geregeerd? Hadden zij in al die jaren niet het beleid kunnen uitrollen wat nu zogenaamd wel kan?

Toen in 2024 het vorige regeerakkoord op hoofdlijnen werd gepresenteerd, vertelde Wilders met gepaste trots “De zon gaat weer schijnen in Nederland”. Nederland zou het strengste asielbeleid van Europa krijgen, het eigen risico ging naar nul en de Tweede Kamer moest weer het kloppende hart van onze democratie worden, door het vormen van een extraparlementair kabinet - een duur woord voor het fatsoenlijke sentiment dat “Wilders, ofschoon hij de grootste partij is, geen premier van Nederland mag worden!” Nederland kreeg derhalve geen premier van de PVV, maar de oud-directeur-generaal van de AIVD als primus inter pares der ministers: Enter Dick Schoof.

Het is, na het complete falen van Schoof-I, gemakkelijk om af te geven op Dick Schoof. Je kunt eindeloos veel grappen verzinnen over zijn houterigheid, zijn zachte gebroken stem die zich naar mijn mening altijd op het randje van huilen bevond, de dieprode kringen rond zijn ogen of zijn gebrek aan inzicht en politieke visie. Je kunt hem er ook van betichten dat hij nooit helemaal is losgekomen uit het keurslijf van topambtenaar. Ik denk dat Schoof van links tot rechts al genoeg kritiek heeft gehad, en zou hem in dit pietluttige stukje niet nog een trap na willen geven, maar hem juist willen beschrijven voor wat hij was: de tragische hoofdfiguur in een drama van manager-politici.

Schoof was een premier die uit de schulp van het ambtenaardom was gekropen, om als nederige dienaar van de natie, het land te behoeden van de afgrond. Hij had geen concrete visie of ideologische overtuiging. Hij wilde louter de uitvoerder zijn van het beleid, dat hem werd opgedragen om uit te voeren. Dat is op zichzelf een nobele daad, ware het niet dat hij voor het eerst in zijn leven geen volgeling, maar leider was. Voor het eerst moest hij, met zijn ministers, een lijn uitzetten en niet een lijn volgen: een taak die tot veel amusante, maar ook enorm pijnlijke momenten heeft geleid. Zou het kunnen dat Dick Schoof misschien een masochist was? Vond hij het soms lekker om als schietschijf in de Tweede Kamer te staan, om compleet vertrapt te worden door zijn eigen coalitie? Voer voor psychologen.

Nu Schoof-I voorbij is, maken we de balans op: hoe zal Dick Schoof de geschiedenisboeken ingaan? Zou Dick Schoof er zelf wel eens over na hebben gedacht? Voormalig VVD-leider Frits Bolkestein (1933 - 2025) heeft gezegd dat hij als voetnoot de Nederlandse geschiedenis in wil gaan. Ik denk niet dat Dick Schoof als voetnoot in een geschiedenisboek zal verdwijnen. Veel eerder zal hij ons toekomen als een man die toevallig twee jaar op het politieke toneel verscheen, om een akte te spelen die niets bijdroeg aan het plot, noch enige invloed had op de afloop ervan. Dick Schoof werkte misschien op onze lachspieren, wekte bij het gevoelige publiek wat medelijden op, maar zijn rol had over het geheel genomen net zo goed geschrapt kunnen worden uit het grote politieke drama genaamd Den Haag.