Hoe neutraal is openbaar onderwijs?

Het Openbaar Onderwijs is niet neutraal, nooit neutraal geweest, maar wordt ingevuld door de eveneens niet neutrale Overheid - die van nature meegaat met het veranderlijke opinieklimaat. Op een keer moest het openbaar onderwijs het bijzonder onderwijs gedogen, dat van protestantse of katholieke huize. Na een jarenlange schoolstrijd had het bijzondere in 1917 grondwettelijke en financiële gelijkstelling gekregen met het openbare.

Wat hield het vermeend neutrale in de tijd van die overgang toen in? Van voorkeur was het openbare onderwijs allerminst vrij. Alleen van religie was het vrij. Maar niet van liberale, socialistische, vrijzinnige of humanistische standpunten. Het was, onvermijdelijk, gekleurd door het opinieklimaat van destijds, net zoals dat van tegenwoordig door o.a. de regenboogideologie, het diversiteit plus inclusie en nog veel meer.

Steun

Reactionair

Help ons onafhankelijk te blijven. Doneer en steun de publicatie van vrij en onafhankelijk gedachtegoed.

Tot begin jaren zestig hadden we in Nederland de zuilentijd. Iedere zuil had eigen persorganen, radiotijd, tv zender, politieke partij, netwerk. Ideologie of religie was bij elke zuil voor iedereen herkenbaar, elke zuil getuigde van een eigen kijk op mens, geschiedenis en wereld.

Gaandeweg voltrok zich de ontzuiling. De verschillen vervaagden, de kleuren verbleekten, het aparte verloor zijn vleugels, met als eind van het liedje een ondefinieerbaar allegaartje. Daar moest de Overheid voor de buitenwacht haar neutraliteit mee verkopen.

Het christelijke bestond nog wel, maar alleen in naam. Het rode geloof beperkte zich tot de methode van Robin Hood, terwijl de eens liberale vrijheidsideologie tot slot verschraalde in enkel nog het economische plaatje. In de jaren zeventig en volgende kreeg de openbare mengelmoes de uitstraling van multicultureel via de islam als gevolg van de instroom vanuit Marokko en Turkije. Na 2015 kwam daar nog de massale vloed bij van oorlogsslachtoffers en asielzoekers uit het Midden Oosten en Afrika.

Wat hield het Openbaar Onderwijs nog in? En hoe verging het de daarmee samenhangende normen en waarden? Het voor te stellen als het beste voor iedereen vergt een krachttoer voor de gevestigde politiek bij het afwijzen van nieuwe initiatieven door wie in het onderwijs weer iets bijzonders willen. En toch…Er bestaat nou eenmaal niet een eenduidige, algemeen geldige wereldbeschouwing. Beginnen we alleen maar met de Franse Revolutie. Die was voor liberaal en socialist de aanvang van een nieuw tijdperk op aarde in progressieve zin. Van Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap en Mensenrechten. Vanuit christelijke en conservatief perspectief echter, was die met koningsmoord en guillotine gepaarde omwenteling een misdaad tegen de menselijkheid, een bestuurlijke ramp bovendien, met in zijn kielzog de chaos van meer dan twee eeuwen.

Real readers are almost as wild a species as writers.

In 1911 waarschuwde Hilaire Belloc, de mentale evenknie van G.K. Chesterton, tegen wat er gebeurt wanneer mensen ophouden met het lezen van “waardevolle boeken” (real books, in First and Last). ‘Daar kun je over speculeren, maar het gaat wel over iets van vitaal belang. Want gaan mensen het gewoon vinden om de ware boeken van een oude en traditionele beschaving te verwaarlozen, dan zal hun oordeelkundigheid aan trefkracht inboeten en raken ze verdwaald in illusies. Het voortreffelijke en het onschatbare van een boek hangen af van twee factoren die meestal, ofschoon niet altijd, samenvallen in verschillende gradaties: ten eerste, dat ze de lezer geestelijk verrijken – ofwel in de zin van herkenning van het goede en ware, alsook van toename in wijsheid; ofwel vanwege het nut dankzij een vernieuwd wakker worden voor oude en beproefde morele inzichten - ; ten tweede, dat het herontdekte en heilzaam waardevolle in ons leven zodanig moet zijn weergegeven dat het een blijvende esthetische voldoening verschaft.’

En hier hebben we een nieuw criterium. Het boek. Tegenwoordig horen we vanuit het onderwijs vaak de klacht dat leerlingen niet meer lezen, als gevolg van hun telefoon- en internetverslaving. Belloc maakt in bovengegeven citaat duidelijk dat het er niet om gaat dàt met leest, maar wát men leest. Deze klassieke opvatting wordt vaak platgewalst met de dooddoener dat smaken verschillen. Over kwaliteit, zegt men, valt niet te twisten. Die banale opvatting treft helaas ook het onderwijs.

De Reactionair

Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van de nieuwste artikelen door u in te schrijven op onze nieuwsbrief!

Wij sturen u een e-mail ter verificatie, zie uw inbox.

›

In het begin van de zuilentijd lazen christenen andere boeken dan vrijzinnigen of progressief geïnspireerde lezers. Met de ontzuiling verviel dat verschil. En dat verklaart waarom er vanuit de samenleving een nieuwe behoefte groeit aan bijzonder onderwijs - zoals er al privéscholen zijn die nog niet door de overheid gefinancierd worden. Maar liever worden ze dat wel. En terecht. Een nieuwe schoolstrijd is echter vooralsnog niet te verwachten. Het verval van de beschaving is te diep. De overheid is te eigenwijs. De universiteiten zijn allang niet meer dan fabrieken van doctorandussen. Terwijl juist vanuit het hoger onderwijs de keer zou moeten komen.

Maar waar haal je voor iets nieuws, zelfs met financiering vanuit de privésector, de docenten vandaan? Want van een gecultiveerde elite, zoals die in het interbellum nog bestond, valt geen spoor meer te bekennen.