Marxisme is voor veel jongeren met een hang naar intellectualisme hun eerste metanoia. Een tot dan toe verwarrende wereld krijgt plotseling zin in het licht van historisch materialisme en klassenstrijd, waarin voor henzelf ook een glansrol is weggelegd.
Maar na de wittebroodsweken blijken de zaken toch complexer te liggen. Net zoals de roes van de reformatie al gauw verviel tot een duizelingwekkend mozaïek van afsplitsingen en afsplitsingen van afsplitsingen, zo blijkt het marxisme bij nadere beschouwing ook in een permanente richtingenstrijd te verkeren. Wie vertolkt de ware leer?
In het eindeloze gekissebis hierover voelt de marxist zich als een vis in het water. Betweterij viert hier zijn hoogmis. Wie overbluft wie? Wie is het slimste jongetje van de debatclub? Wie heeft de meeste moeilijke boeken gelezen en wie kan zijn eruditie met de meeste nonchalance uitdragen (je bent immers geen nerd)? Bij uitblijven van de revolutie, staat het de marxist vrij zich voor onbepaalde tijd uit te leven in theorie en jargon. Zijn leven is nog jong; de dagen lijken eindeloos en de nachtelijke discussies hebben hem nog niet afgemat.
Steun
Reactionair
Help ons onafhankelijk te blijven. Doneer en steun de publicatie van vrij en onafhankelijk gedachtegoed.
Hoewel de marxist lijkt te genieten van dit spel, deze vlucht in de abstractie, is dit genot toch een afgeleide van de euforie van de oorspronkelijke metanoia. Dit moment van openbaring moet als het ware verdedigd worden om niet achteraf van zijn zin beroofd te worden. Dit is de eigenlijke, innerlijke inzet van het ideologische steekspel. Dat verklaart ook het vuur waarmee men zich in de strijd werpt voor een ogenschijnlijk schamele buit; de winnaar wacht weelde noch roem, of toch alleen in heel beperkte kring.
We kunnen dit alles net als het kinderspel bezien als onschadelijk tijdverdrijf. Toch moeten we de ernst waarmee het spel gespeeld wordt respecteren en er ook oog voor hebben dat het spel kan ontaarden. Betweterij leidt bij uitblijven van instemming op den duur tot verbetenheid en verbetenheid leidt tot wreedheid. Denk aan Pasha Antipov, de fictieve figuur uit Doctor Zhivago. Eerst zien we hem als idealistische student die marxistische pamfletten probeert te slijten aan fabrieksarbeiders die hem niet zien staan. Later in de film duikt hij, getooid met de nodige uitwendige littekens die beantwoorden aan zijn innerlijke transformatie, weer op als meedogenloze apparatsjik en luistert alleen nog naar zijn nom de guerre Strelnikov.
Nietzsche heeft interessante dingen geschreven over waarheid als ascetisch ideaal en het ressentiment van de priesterlijke kaste, die zich ziet als hoeder van de waarheid. Een groot deel hiervan lijkt toepasbaar op de marxistische (aspirant-)schriftgeleerden. Maar daarmee gaan we voorbij aan de oorspronkelijke metanoia, die niets met wil, ressentiment of eindeloze boekenwijsheid te maken heeft. Zoals de eerste zoen of de eerste joint, is deze metanoia op zichzelf onschuldig, maar opent wel de poort naar de onderwereld en zijn demonen (door Dostojevski beschreven in het boek dat ook als Boze geesten of De bezetenen wordt vertaald).
De Reactionair
Nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de nieuwste artikelen door u in te schrijven op onze nieuwsbrief!
Wij sturen u een e-mail ter verificatie, zie uw inbox.
Metanoia is als licht dat plotseling verschijnt in de duisternis. “Eén ding weet ik wel: ik was blind en nu zie ik.” (Johannes 9:25) Dat is een gevoelig moment dat gekoesterd mag worden. Maar laten we ook stilstaan bij het donker dat eraan vooraf gaat; zonder is er ook geen licht. Laten we ons ook verwonderen over waarom dit donker bij de een tot een bekering tot Marx leidt en bij een ander tot Mohammed, Christus of Nietzsche. Al deze reddingsboeien hebben de woeste, donkere zee gemeen waarin wij schipbreukelingen spartelen, op zoek naar iets om ons aan vast te klampen. Voor wie oog heeft voor de gedeelde genealogie van de bekering, is de vraag naar wie er gelijk heeft, naar waarheid, secundair. “Who is right, who can tell and who gives a damn right now?” vroeg Ian Curtis, zanger van Joy Division, zich af in Disorder.
Goethe zei het ook mooi: glücklich wer noch hoffen kann aus diesem Meer des Irrtums aufzutauchen.
