Vlakbij mijn huis hangt op straat een boekenkast waar ik vaak stop. Onlangs stond er een boek dat mij zocht, maar dat ik allang was vergeten: The Quiet American van Graham Greene. In dezelfde kast had ik een jaar eerder The Ambassador van Morris West gevonden, en toen ik dat uit had, kon ik - ter vergelijking - mijn eigen Greene niet meer vinden. De tijd verstreek met ander leeswerk. Maar met nu The Quiet American weer in mijn hoofd, volgt verderop iets over The Ambassador. Beide ‘romans’ spelen zich af in Vietnam; die van Greene begin jaren vijftig; die van West begin jaren zestig.
Binnen de hervonden Quiet American zat een knipsel uit Het Parool van 5 mei 1998 met een bespreking door Martin Bril. Volgens de krant behoorde dit verhaal tot de “canon van de honderd mooiste liefdesverklaringen van de 20ste eeuw”. Bril had, net als ik, het nodige van Greene gelezen. Vanwege de ‘liefdesverklaringen’ moest zijn stuk vooral het feit benadrukken dat de jonge en ongehuwde Amerikaan Pile en de gehuwde verteller van middelbare leeftijd Fowler, Brits oorlogscorrespondent, dezelfde inlandse vrouw (Phuong) begeerden.
In het verhaal van Greene is het Franse kolonialisme nog pregnant aanwezig in de hoofdstad Saigon. Vanuit het noorden rukt het leger op van de onafhankelijkheidsstrijders, de Vietminh, gesteund door een vijfde colonne in en rond de zuidelijke hoofdstad. De Amerikaanse aanwezigheid zou pas tien jaar later dominant worden, zoals centraal in The Ambassasor van West. De Stille Amerikaan, in Nederlandse vertaling, personificeert de nog prille politiek van Washington tegen zowel het Franse kolonialisme, als het communisme. Alle volkeren hebben recht op vrijheid en democratie. Dat nam niet weg dat de Fransen het katholicisme hadden verspreid, waar de boeddhisten zich beter bij thuis voelen dan bij de Amerikanen. En juist onder die laatste schuilt ook de vijfde colonne.
Steun
Reactionair
Help ons onafhankelijk te blijven. Doneer en steun de publicatie van vrij en onafhankelijk gedachtegoed.
De journalist Fowler profileert zich als volstrekt neutraal in zijn berichtgeving. Totdat hij via Chinese contacten ontdekt dat de stille, naïef jeugdige Amerikaan betrokken is bij de inzet van geheimzinnige wapens - die in verkeerde handen een mensonterende schade konden aanrichten in de hoofdstad. Hij had al eerder vanuit een vliegtuig naar het noorden geconstateerd hoe Amerikaanse bommenwerpers napalm gebruikten tegen dorpen in het oerwoud waar de communisten zich schuilhielden. Maar nu, door toedoen van Pile, is Fowler ooggetuige van de gruwelijke gevolgen in de straten van Saigon door springstofbommen - die waren toegespeeld aan een generaal die met zijn corrupte kliek het door de Fransen gesteunde gezag moest afzetten. Het zien van de lijken en de verminkte slachtoffers maakt een einde aan zijn tot dan toe neutrale positie in de oorlog.
“Wij zijn oud kolonialen”, protesteert Fowler tegen Pile. “Wij zijn realistisch genoeg om niet met vuur te spelen. Jouw beoogde generaal met zijn medestrevers is gewoon de zoveelste bandiet. Een liberale democratie zal hem worst wezen. Geloof maar niet dat hij jullie van het communisme zal verlossen.”
Waarop de schijnbaar oprechte Stille reageert met: “Waar is jouw onpartijdige instelling gebleven? Weet je dan niet dat de natives ons Amerikanen minder haten dan de Fransen?” “Ben je daar zo zeker van?”, riposteert de Britse oorlogsverslaggever. Vergeet niet “that there is no such thing as gratitude in politics.”
De Reactionair
Nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de nieuwste artikelen door u in te schrijven op onze nieuwsbrief!
Wij sturen u een e-mail ter verificatie, zie uw inbox.
Die laatste uitspraak vindt tien jaar later bevestiging in het verhaal van Morris West. Zijn Amerikaanse Ambassadeur heeft een zen-training gevolgd in Japan en een hoog ethisch besef ontwikkeld - dat moet botsen met de politieke situatie. De CIA is achter de schermen bezig om een regime change te organiseren tegen de inlandse president – die nog een Franse opvoeding had genoten, katholiek is, en omgang heeft met boeddhisten waaronder zich ook communisten bevinden. En zo wordt de Ambassadeur op een gegeven moment voor het blok gezet om een bruikbare generaal met bijbehorende avonturiers te gedogen die de zittende president zal doden. Zijn geweten knaagt, want hij heeft waardering voor hem. Maar hij denkt terug aan zijn Japanse leertijd, waar ook aandacht was voor ‘handelend optreden op het juiste moment’… De uitkomst laat zich raden. Soms raakt de fictie de werkelijkheid scherper dan de historische feitelijkheid.
Het doet denken aan wat er gebeurde in Kiev begin 2014. De staatsgreep tegen een met Rusland bevriende president om een Amerikaans gezinde, corrupte zetbaas te installeren. Het klassieke procédé van regime change. Aan het Westen werd de coup verkocht als een spontane volksopstand. En toen de Russen uiteindelijk in februari 2022 Oekraïne binnentrokken om orde op zaken te stellen, kreeg president Poetin in de westerse oorlogspropaganda de wind van voren.
Vietnam viel uiteindelijk in handen van de Viet Cong. In Oekraïne zijn te veel Russisch sprekenden die niets voor Kiev voelen. Mogelijk zal er van het land een rompstaat overblijven die zich, wat Moskou betreft, mag aansluiten bij de EU.
De Amerikanen begrepen tijdig dat een oorlog tegen Rusland niet gewonnen kan worden.
