Maanden geleden vond ik het in een boekenkast op straat. Ooit meende ik het te hebben gelezen. Afgelopen week las ik het ademloos uit. Pas toen ontdekte ik aan het begin de uitspraak van Péguy die de auteur aan zijn boek had opgedragen. En ik begreep dat daarin De kern van zaak vervat lag in de roman van Graham Greene uit 1948. Het verhaal speelt in een niet nader genoemde Britse kolonie in West Afrika tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Hoofdfiguur Henry Scobie, majoor en politieofficier van middelbare leeftijd, zat al geruime tijd in de landstrook met een lange rivier. Hij hield van de bevolking: “Daar de menselijke natuur er nog geen tijd had gehad om zichzelf te vermommen. Niemand zou hier ooit zalvende redevoeringen afsteken over een hemel op aarde. De Hemel bleef onwrikbaar gevestigd op de plaats waar hij hoorde te zijn, aan gene zijde van het graf; aan deze zijde tierden welig het onrecht, de wreedheid en laagheid, die men elders zo handig wist te verbloemen. Hier kon je van je medemensen houden zo ongeveer als God van ze hield, zonder je enige illusie over hen te maken; hier hield je van hen zelf en niet van een aangeleerde houding of een flatteus kostuum of een listig voorgewend gevoelen.” Die visie onderscheidt hem van zijn landgenoten, en tekent zijn gedragingen.
Steun
Reactionair
Help ons onafhankelijk te blijven. Doneer en steun de publicatie van vrij en onafhankelijk gedachtegoed.
Als politieman maakt hij zich weinig illusies. Het Britse gezag in de tropische kolonie is poreus, ambtenaren zijn min of meer omkoopbaar. Reden voor Henry Scobie om sluikhandelaars die zijn vriendschap zoeken als bron van informatie aan het lijntje te houden. Mede daarom zou hij mettertijd geen promotie maken. Hem liet het onverschillig, maar niet zijn vrouw. Louise zag nu haar hoop op een hogere status onder de koloniale elite vervliegen, en vanaf dat moment wilde ze liever vertrekken naar Zuid-Afrika. De dure bootreis bekostigen was een probleem voor Scobie, maar een wonderlijk toeval gaf hem ten slotte de gelegenheid om haar verlangen met een reisticket te bevredigen. Eindelijk alleen, verlost van de zure gezichten en de spanning, kreeg hij rust en hoefde hij zich niet meer voor al zijn doen en laten te rechtvaardigen.
Totdat hij kennis maakt met een vrouw van dertig jaar jonger die onder vluchtelingen en ontberingen op zee in halfdode staat naar de kolonie was overgebracht. Uit medelijden neemt hij de zorg op zich voor Helen, en dat leidt ertoe dat ze een verhouding krijgen. Wanneer Louise na maanden terugkeert, breekt de tijd van crisis aan. Hoe zijn huwelijk te verenigen met een minnares? In elk geval staat voor hem voorop dat hij beide vrouwen ieder greintje pijn wil besparen. Van echtbreuk kan geen sprake zijn omdat hij en zijn echtgenote een katholiek leven leiden.
Wat volgt, is een zenuwslopende periode van leugens en uitvluchten, terwijl de buitenwacht lucht krijgt van de affaires. Want ook Louise blijkt een aanbidder te hebben die haar tevens, uit hoofde van zijn functie, van pas komt als bron voor de vermeend illegale contacten van haar man.
Als hij samen met Louise de zondagsmis bijwoont, vraagt ze waarom hij niet ter communie gaat. Je kunt toch biechten als je ergens mee zit? Hij maakt zich er met een smoes van af, want hij heeft nergens spijt van, hoewel beseffend dat hij volgens de regels van de Kerk in staat van doodzonde verkeert.
De Reactionair
Nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de nieuwste artikelen door u in te schrijven op onze nieuwsbrief!
Wij sturen u een e-mail ter verificatie, zie uw inbox.
Helen wil dat hij zijn vrouw de laan uitstuurt. Dat laat ons geloof niet toe, reageert Scobie. Maar zijn geloof ziet ze als een excuus. Begint hij over de hel, en de noodzaak van berouw, dan beschuldigt ze hem met een sneer van “sterfberouw”. Die doet niets af aan zijn oprechte medelijden voor haar. Ongelukkig zijn mag alleen hemzelf treffen.
Scobie voelt zich gevangen “in een knellende bakschroef”, zwevend tussen wanhoop en suïcidale gedachten. Wanhoop ziet hij als een zonde die een zwak mens nooit zal begaan. “Want die bereikt nooit het vriespunt, het besef van volslagen mislukking dat alleen de mens van goede wil kan dragen met de mogelijkheid tot eeuwige verdoemenis.” “Toon me een gelukkig mens, en ik zal u bewijzen dat zijn geluk bestaat uit zelfingenomenheid, egoïsme, kwaadaardigheid, of anders uit volslagen onwetendheid.” Ten slotte slikt hij een overdosis aan slaappillen tegen zijn erkende slapeloosheid, zodat zijn dood de vrouwen van wie hij houdt de last van schuld bespaard blijft.
Het citaat van Charles Péguy aan het begin luidt: Le pêcheur est au coeur même de chrétienté… Nul n’est aussi competent que le pécheur en matière de chrétienté. Nul, si ce n’est le saint. Gods barmhartigheid is groter dan de regels van de kerk. Wat ook de priester bij wie hij gebiecht heeft, erkent. Péguy gaat verder. Alleen de zondaar kan heilig zijn. Ziedaar De kern van de zaak.
