Hoe functioneert het landelijk bestuur in Den Haag? Antwoord: de ware macht van de staat huist niet in het parlement, maar in de anonieme kantoortuinen van de ministeries. Daar, beschermd door de dikke muren van de ambtelijke hiërarchie, regeren de bureaucraten. Vaak kunnen ze jarenlang ongestoord hun gang gaan, want verkiezingen veranderen niets aan hun machtspositie; eer dat een minister of staatssecretaris doorheeft hoe de hazen lopen, is hij of zij alweer toe aan vervanging. En heel soms steekt zo’n bureaucraat wel zijn neus aan het venster, zoals Dick Schoof. Dat resulteerde in een zeer bizarre en onsuccesvolle episode van onze bestuurlijke geschiedenis.
Dit jaar trad wederom een ambtenaar voor het voetlicht, Pieter van Oordt. Van Oordt luidde als Chief Privacy Officer (CPO) de noodklok over de overname van Solvinity, IT-dienstverlening achter DigiD en MijnOverheid, door het Amerikaanse Kyndryl. Hij deed dit op het moment dat er politiek geen belemmering meer leek te worden opgeworpen voor deze overname. Verdacht snel werd hij door de media gecanoniseerd als de eenzame ridder die de digitale soevereiniteit van miljoenen Nederlanders hiermee redde uit de klauwen van een buitenlandse grootmacht. Wat gebeurde er echt?
Steun
Reactionair
Help ons onafhankelijk te blijven. Doneer en steun de publicatie van vrij en onafhankelijk gedachtegoed.
Op 26 februari van dit jaar besluit de onafhankelijke toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) de overname goed te keuren; daarbij werd alleen gekeken naar de gevolgen voor de concurrentiepositie. Uit een interne veiligheidsanalyse van Logius (het onderdeel van de Rijksoverheid waar Van Oordt voor werkt) van 24 november 2025 aan het ministerie van Binnenlandse Zaken zou blijken dat vrijwel alle DigiD-gegevens van Nederlanders na de overname binnen het bereik van Amerikaanse autoriteiten kunnen komen. Deze analyse was voorgelegd aan het ministerie, maar werd niet gedeeld met de Tweede Kamer (dit zien we op zoveel andere dossiers ook gebeuren).
Van Oordt treedt in april van dit jaar naar buiten met een artikel in de Volkskrant en spant als topambtenaar een kort geding aan tegen de Nederlandse staat. Een zeer uitzonderlijke stap. Hij zet hiervoor een GoFundMe-campagne op en geeft op LinkedIn aan een boek te zullen publiceren over de gang van zaken. Gevolg: de Tweede Kamer neemt een motie van GroenLinks-PvdA aan om de deal te dwarsbomen. Initieel probeert het kabinet de motie nog naast zich neer te leggen, maar uiteindelijk bezwijken de kersverse bewindspersonen voor de druk. Eerder al had een groep belangenbehartigers bestaande uit ondermeer Maxim Februari, Joris Luyendijk, Sander Schimmelpenninck (columnist van de Volkskrant), Eric Smit (voorheen schrijvend voor de Volkskrant) en Kees Verhoeven (D66, sleepwet) een brandbrief gestuurd naar het Bureau Toetsing Investeringen (BTI). Ineens prevaleren de privacybelangen van Nederlanders wél. In Amerika wordt met verbijstering gereageerd, want in hun optiek is het vertrouwen in de regering geschaad en schept dit een gevaarlijk precedent. Momenteel liggen er twee zaken bij de rechter: Solvinity gaat in beroep tegen de beslissing om de overname niet door te laten gaan en Van Oordt strijdt om eerherstel, hij wil terugkeren als ambtenaar.
Aan de andere kant van het ambtelijke spectrum vinden we Sandra Palmen, de vrouw die door het kabinet-Jetten I is gehandhaafd als staatssecretaris van Herstel en Toeslagen. Zij was lid van NSC, maar die partij zit noch in het kabinet noch in het parlement. Welke belangen dient zij precies? Ooit stelde zij het beroemd geworden ‘memo-Palmen’ op, waarin intern de misstanden bij de Belastingdienst werden aangekaart. Pieter Omtzigt kreeg er lucht van en maakte het de kabinetten Rutte met deze informatie heel moeilijk. Met de verkiezingsbelofte ‘Goed bestuur’ haalde NSC in 2024 twintig Kamerzetels binnen. Dat was toen, nu zijn ze weggevaagd.
De Reactionair
Nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van de nieuwste artikelen door u in te schrijven op onze nieuwsbrief!
Wij sturen u een e-mail ter verificatie, zie uw inbox.
Palmens ogenschijnlijke transformatie van kritische ambtenaar tot bewindspersoon legt de diepe hypocrisie van de bestuurlijke elite bloot. Want waarom mocht zij na het desastreuze kabinet Schoof blijven zitten? Alles wijst erop dat dat niet komt door haar capaciteiten of door haar goede band met de slachtoffers van het toeslagenschandaal, maar omdat het dossier politiek gezien veel te gevaarlijk is. Terwijl Palmen op de rode loper van culturele herdenkingen mag aanschuiven en lezingen in het buitenland geeft over ‘legal values’, rammelt het bij de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) aan een stuk door.
De beloofde versnelling van de hersteloperatie is vastgelopen in een moeras van nieuwe ambtelijke procedures, uniformeringen en juridisch gesteggel. In april van dit jaar moest de staatssecretaris diep door het stof nadat bekend werd dat de belastingdienst een datakluis met relevante informatie verborgen had gehouden voor de parlementaire enquêtecommissie. Bureaucratische frictie zorgt ervoor dat herstel niet plaatsvindt of ontzettend vertraagd raakt. De slachtoffers en hun kinderen betalen de prijs voor deze bestuurlijke inertie. Deze mensen werden door de staat kapotgemaakt, voor hen is rechtvaardigheid ver te zoeken.
De verhalen van Van Oordt en Palmen geven een inkijkje in de Haagse bestuurscultuur. Sommige ambtenaren zitten met gewetensvragen, maar de heersende cultuur dringt erop aan om zaken toe te dekken of te compliceren. Mag van ambtenaren heldhaftigheid worden verwacht? Is dat reëel? Of ligt, gezien de kluwen van instanties (ACM, BTI, Logius, UHT, etc.), een betere oplossing voor de hand: minder ambtenaren.
